Włosy pod lupą
2010.04.30
Patrząc na włosy wprost, widzimy w zasadzie ich jedną jedyną funkcję-estetyczną. Ale włosy, wbrew pozorom, spełniają wiele czynności fizjologicznych. Funkcja estetyczna, mająca wpływ na nasza psychikę, jest owszem, niezwykle ważna, ale nie jest jedyna, bo włosy to wszechstronny organ. Osłaniają przed czynnikami mechanicznymi, chemicznymi i fizycznymi, a tracą swoją pierwotną funkcję regulatora temperatury. Działając jako narząd dotyku przekazują również niektóre podniety seksualne i odbierają je. Włosy głowy mają natomiast duże znaczenie psychospołeczne, ponieważ są naturalną ozdobą każdego człowieka, a szczególnie kobiet, dlatego też wymagają specjalnej troski. Włosy mają również ogromne znaczenie dla innych dziedzin medycyny, np. medycyny sądowej, fizjologii, ogólnej medycyny, a także dla innych dziedzin nauki, jak np. archeologii. Uważa się, że żaden inny twór nie jest tak wrażliwym wskaźnikiem ogólnego stanu zdrowia, odżywiania, zatrucia itp., jak włosy. Żadna inna tkanka ludzkiego organizmu nie może dostarczyć tak wielu informacji w stosunkowo łatwy i dostępny sposób. Dość wspomnieć uzyskane dzięki włosom informacje z wykopalisk. Należy tu wymienić badania włosów mumii egipskich, które były źródłem wielu wartościowych danych dla archeologów i historyków. Dodatkowym ich atutem jest fakt, że pozostają niezmiennie cennym materiałem nawet przez tysiące lat i wciąż są źródłem wiedzy dla naukowców. Zmiana gęstości włosów, ich zabarwienia, grubości, struktury łodygi włosów, połysku mogą wskazywać na toczący się w organizmie proces patologiczny.
Cykl włosowy u człowieka na głowie jest niezsynchronizowany, to znaczy, że sąsiadujące ze sobą mieszki włosowe są w różnym okresie cyklu włosowego, a każdy z nich ma charakterystyczny dla siebie obraz mikroskopowy. I tak:
- włos anagenowy to okres wzrostu mieszka. Włos anagenowy charakteryzuje się obecnością oderwanej części opuszki zawierającej barwnik oraz strefą keratogenną nieco ciemniej zabarwioną. Włos rosnący ma najczęściej obie pochewki – jaśniejszą wewnętrzną i ciemniejszą zewnętrzną. Mieszki usytuowane są w skórze skośnie do jej powierzchni, a ich dolna część leży w tkance podskórnej. Dolną część mieszka tworzy opuszka włosa, z której powstaje włos i pochewka wewnętrzna. Na zewnątrz od niej znajduje się pochewka zewnętrzna, otoczona bezkomórkową błoną szklistą. Na zewnątrz od błony szklistej obecna jest pochewka łącznotkankowa, a brodawka włosa jest poniżej opuszki. Opuszka ma kształt cebulkowaty, obejmuje brodawkę włosa od góry i z boków. Podział komórek następuje w jej dolnej części opuszki, jest to macierz włosa, która charakteryzuje się wysokim wskaźnikiem mitotycznym, każda komórka dzieli się co 23 godz. Kiedy mieszki nie chorują i pracują prawidłowo, wtedy właśnie w takim tempie przyrastają komórki włosowe. Jednak sam anagen również dzieli się na etapy ze względu na ten proces. Na początku okresu anagenu w komórkach zawiązka włosa występują bardzo liczne podziały. Okres ten zwany jest anagenem I. Następnie niezróżnicowane komórki zawiązka włosa rosną w dół, wokół wysoko położonej brodawki i zaczynają tworzyć opuszkę – jest to już etap zwany anagen II. Mieszek stopniowo wydłuża się; opuszka, w której można już wyróżnić macierz, zostaje ukształtowana, co odpowiada anagenowi III. Rozpoczyna się tworzenie włosa, którego koniec dochodzi do poziomu podstawy gruczołu łojowego – anagen IV, a następnie do powierzchni naskórka – anagen V i wreszcie włos rośnie ponad naskórkiem – anagen VI. Aktywność mitotyczna opuszki jest największa na początku anagenu VI. Widać więc, że sam proces powstawania włosa jest skomplikowany, a tym samym jest to czas, kiedy żadne czynniki nie powinny powodować zaburzeń, aby mógł przebiegać prawidłowo.
-włos katagenowy – okres inwolucji mieszka. Włos katagenowy, zależnie od okresu fazy inwolucji może wykazywać podobieństwo albo do włosa anagenowego, albo do telogenowego. We wczesnym okresie staje się cieńszy i posiada zanikające pochewki, w późniejszym okresie wskutek postępującego rogowacenia, widoczna jest zarysowująca się kolba włosa telogenowego. Włos katagenowy niekiedy wyrywa się z kolumną niezróżnicowanych komórek nabłonkowych, które tworzą tzw. ogon różnej długości. W końcowych dniach okresu wzrostu opuszka stopniowo zanika i uwalnia brodawkę. Część z nich ulega zwyrodnieniu i rozpadowi, część natomiast, nie rogowaciejąc, bierze udział w tworzeniu kolumny niezróżnicowanych komórek nad brodawką. Komórki rogowaciejące oddzielają się od pozostałych komórek macierzy i tworzą zgrubienie, z którego powstaje zrogowaciała kolumna włosa nierosnącego – telogenowego. W tym czasie brodawka podąża ku górze za skracającą się kolumną komórek niezróżnicowanych, leżących poniżej kolby włosa telogenowego. Jest to wtórny zawiązek włosa, z którego na początku najbliższego okresu anagenu powstaje nowa opuszka włosa
