Starożytny Egipt-kolebka fryzjerstwa
2010.03.15
Współczesnym ludziom wiele razy wydaje się, że są prekursorami pewnych dziedzin, ale to nie zawsze prawda. Często okazuje się, że jakaś dziedzina ma tak długą tradycję, że aż sięgającą czasów starożytnych. Tak jest w przypadku sztuki fryzjerskiej, a także perukarstwa. Tu należy cofnąć się aż do czasów starożytnego Egiptu, ponieważ z badań naukowych i wykopalisk wynika, że to właśnie tam należy upatrywać początków. Jak wynika z faktu znalezienia starożytnych gnid na ząbkach gęstych grzebieni, prawdziwi Egipcjanie musieli radzić sobie z atakami pasożytów skóry głowy. Egipcjanie krótko przycinali swoje loki, a nawet golili głowy dla utrzymania higieny, a zwłaszcza dla pozbycia się wszy. Jednak uwielbiali wyszukane uczesania tworzące efektowny wygląd, więc stworzyli oni modę na peruki, przypinki i inne ozdoby włosów. Dość często najefektowniejsze i najbardziej wytworne spośród nich były noszone przez mężczyzn. Ogolone ciała nie zawsze należą do mężczyzn, jak można by podejrzewać. Dla starożytnych Egipcjan długość włosów nie była wyznacznikiem płci.
Noszenie ozdobnych fryzur nie było również przywilejem dostępnym wyłącznie dla elit. Również na głowach mumii pracowników znajduje się wyszukane uczesania, których nie mógłby ułożyć sam noszący; są one zaskakująco skomplikowane. Łyse głowy bez peruki były natomiast obowiązkowe dla kapłanów, co odróżniało ich od całej reszty.
Włosy są dziś bardzo cennym materiałem w badaniach ogólnych warunków życia, dostarczają również informacji na temat diet i chorób w tamtych czasach. Powierzchowne badanie struktury powierzchni włosa może dostarczyć pewnej ilości informacji na temat ogólnego zdrowia, a bardziej szczegółowa analiza podstawowych stężeń włosa może pomóc w ustaleniu diety, niedoborów substancji odżywczych lub chorób. Cały fenomen tego materiału badawczego polega na tym, że włosy przez te tysiące lat pozostały w stanie praktycznie nienaruszonym, głównie na zmumifikowanych ciałach. Zaczynając od tego co najbardziej oczywiste: włosy można badać po prostu z perspektywy fryzury, jaką z nich ułożono, co może doprowadzić do odkrycia sposobów układania włosów zmarłych, bądź też, alternatywnie, fryzur noszonych na co dzień przez żywych. Jednak najważniejsze to zapamiętać, że w starożytnym Egipcie zarówno mężczyźni jak i kobiety nosili wiele różnych fryzur, od łysiny do swobodnych loków, oraz, że sama długość włosów nie wystarcza w przypadku starożytnych Egipcjan do określenia płci. Z tego typu błędów wynikają często dziwaczne konkluzje na podobieństwo tej, która podaje, że zmarły był kapłanem, ponieważ miał głowę ogoloną na łyso. To może jedynie oznaczać zagubienie peruki należącej do tego zmarłego. Oprócz stylu włosów można również badać ich kolor fakturę, typ i stan ogólny. Kolor włosów sam w sobie jest fascynującym przedmiotem badań, a szeroki wachlarz kolorów przedstawianych w egipskiej sztuce w dużym stopniu odzwierciedla rzeczywistą kolorystykę tamtych czasów. Najpopularniejszym kolorem włosów był wtedy, podobnie jak teraz, bardzo ciemny brąz i prawie czerń, mimo że odkrywa się również szczątki włosów naturalnie kasztanowych, a nawet blond, co wskazuje na znajomość sztuki rozjaśniania. Egipcjanie, ze swoim uwielbieniem dla efektu i zdolnością stosowania farb, wyprodukowali wiele innych barw włosów. Wiele z nich uzyskiwano poprzez farbowanie henną, której do pokrywania siwych włosów używał na starość nawet faraon Ramzes II.
Dokładniejsze badanie wykazało, że naturalne włosy pochodzące z grobu kobiety sięgające nieco poniżej ramion uzupełniono dużą ilością dopinek włosowych, bardzo przypominających współczesne dready, tak połączone z naturalnymi, żeby całość tworzyła imponujące, duże uczesanie. Skomplikowane i wymagające wielu godzin pracy techniki układania fryzury pokazują, że musiały się nią zajmować osoby trzecie. To konkretne odkrycie jest więc szczególnie istotne, ponieważ jest to najstarszy przykład stosowania sztucznych włosów w Egipcie, wyprzedzający poprzednie znaleziska o co najmniej 500 lat, będące dowodem na długowieczną tradycję sztuki fryzjerskiej a raczej perukarskiej. Gdyby i to nie wystarczało, w grobie tej samej kobiety odkryto najstarszy przykład stosowania farby do włosów. Dogłębna analiza pokazała kontrast pomiędzy kasztanowatymi przebłyskami na jej własnych ciemnobrązowych włosach a mniejszą ilością pozbawionych pigmentu, siwych pasemek. Pasemka pozbawione pigmentu ufarbowały się na jasny pomarańcz, typowy dla henny – farby roślinnej wytwarzanej ze sproszkowanych liści krzewu Lawsonia inermis. Krzak ten ciągle rośnie w tamtych rejonach i wciąż jeszcze jest stosowany w tym samym celu. Mimo że większość odkrytych włosów ma naturalnie brązowy kolor, odkryto również włosy rude. Włosy były falowane, zakończone małymi loczkami wywijającymi się na zewnątrz. Razem z innymi grobami i ten pokazał, jak wielką wagę przywiązywano do wyglądu tak kobiet, jak i mężczyzn. Już w tak dawnych czasach noszono wiele różnych fryzur, od ekstremalnie krótkich po dłuższe, gęste, faliste, ciemnobrązowe pukle, wywinięte przy przedziałku. Mimo że włosy same w sobie odkryto w całkowitym oddzieleniu od czaszki, udało się określić, że musiały one sięgać ramion. Przeprowadzono kilka badań włosów mumii, większość uznano głównie za europejskie, z pewnym wpływem afrykańskim. Nawet badania włosów nubijskich prowadzą do wniosku, że na północy były one pół-Eurazjatyckie, tak samo jak u obecnych Nubijczyków. Dość łatwo jest odróżnić włos afrykański od kaukaskiego – można tego dokonać, porównując ich przekrój, dystrybucję pigmentu kolorystycznego i inne czynniki. Z najstarszego badania wynikało, że włosy były mieszanką wpływów europejskich i afrykańskich, z przewagą tych pierwszych. Włosy różniły się w Górnym i Dolnym Królestwie, przy czym Dolne Królestwo miało znacznie mniej wpływów afrykańskich, tak samo jak w obecnym Egipcie. Widać więc, że włosy to niezwykły materiał badawczy dostarczający wielu informacji o zdrowiu, życiu i początkach fryzjerstwa w tamtej epoce.
