Skomplikowane rozpoznanie-wypadanie czy łysienie?
2009.06.25
Wypadanie włosów jest normalnym, prawidłowym procesem, o ile trzyma się pewnych przyjętych ilości. Żeby to jednak ustalić, potrzebne są badania wykluczające inne przyczyny. W tym celu należy zebrać staranny wywiad lekarski, zbadać włosy i skórę skalpu fizykalnie, czasem konieczne są również pewne testy specjalistyczne, potwierdzające lub odrzucające diagnozę. Dlatego, zanim znajdziemy się w gabinecie lekarskim z powodu wypadania włosów, przemyślmy kilka okoliczności, ponieważ na pewno spotka nas seria pytań ze strony lekarza.
Wywiad medyczny to seria pytań zadawanych przez lekarza dotyczących historii rodziny w kontekście wypadania włosów, historii choroby pacjenta oraz aktualnych objawów. Dane te pozwalają określić ogólny obraz stanu zdrowia pacjenta jak również rodzaj i przyczynę jego zaburzenia. Wcześniejsze przygotowanie odpowiedzi może wpłynąć na pełniejszy wynik rozmowy.
Następną czynnością podejmowaną po zebraniu wywiadu jest zbadanie włosów i skóry głowy. Lekarz stwierdza czy wypadanie włosów jest symetryczne, równomierne na całej głowie, czy też ograniczone do przypadkowo rozrzuconych obszarów (miejscowe). Jeśli miejscowe to trzeba ustalić czy jest to typ bliznowaty czy złuszczający, czy pigmentacja jest nadmierna, czy też zbyt uboga. Ustala też, czy włosy wypadają z „cebulkami", czy łamią się powyżej powierzchni skóry.
Czarne plamy na plackach lub słabo rosnące włosy sugerują uszkodzenie. Po dokonaniu wstępnych oględzin lekarz delikatnie lecz zdecydowanie pociągnie za kosmyk włosów. Czynność tę zwykle powtarza w różnych miejscach głowy. Większa liczba wypadających włosów niż 6 na 12 wyklucza łysienie typowe, charakteryzujące się stałą ilością wypadających włosów i malejącą liczbą odrastających. Oznacza raczej wypadanie włosów znajdujących się w fazie spoczynku, wskazując na postępującą formę tracenia włosów. Włosy w fazie wzrostu zwykle nie wypadają w taki sposób, chyba że są osłabione podczas chemio- lub radioterapii.
Podczas oględzin włosów pod mikroskopem lub lupą lekarz upewnia się, czy są w fazie spoczynku, bada rodzaj złamania, stan osłonki, strukturę włosa - cechy mogące wskazywać na uszkodzenie wskutek złej pielęgnacji. Większość lekarzy poprzestaje na oględzinach skóry i włosów skalpu lub dokonuje pobieżnego badania ogólnego, stwierdzającego ewentualne powiększenie tarczycy. U 99% osób, wypadanie włosów jest łysieniem typowym, łatwym do zdiagnozowania nawet bez badania fizykalnego, po prostu wzorzec ich wypadania ma charakter symetryczny. Inna częsta forma to łysienie plackowate, również stosunkowo łatwe do zdiagnozowania na podstawie historii choroby i badania fizykalnego. W trudnych do określenia przypadkach, kiedy ani łysienie typowe, ani plackowate nie tłumaczą wypadania włosów, potrzebne są dodatkowe testy dla uzyskania większej ilości danych.
Zrozumienie i zaakceptowanie dziedzicznego uwarunkowania wypadania włosów jest szczególnie trudne dla kobiet, więc często domagają się testów w nadziei, że dzięki nim określone zostanie podłoże zaburzenia. Zalecane testy obejmują badanie krwi w celu stwierdzenia anemii (deficyt żelaza), kiły, schorzeń tarczycy, bo wszystkie one mogą powodować wypadanie włosów. Jeżeli istnieje podejrzenie maskulinizacji (zaburzenie hormonalne) u kobiety, kieruje się ją do endokrynologa na dokładne badanie i przeprowadza się odpowiednie testy na określenie poziomu testosteronu. Niekiedy pojawiające się łuski i czerwonawe zabarwienie wskazują na infekcję grzybiczą. Lekarz bada wtedy próbkę pobranych włosów, aby stwierdzić obecność grzybów lub kieruje na badanie do odpowiedniego laboratorium. W rzadkich przypadkach, aby potwierdzić diagnozę wykonuje się biopsję trepanem. Lekarz ogólny zwraca się w tym celu do dermatologa. Po znieczuleniu miejscowym, lekarz pobiera jeden lub kilka małych (4 mm średnicy) wycinków skóry głowy. W takich wycinkach znajduje się kilkanaście mieszków włosów. Wycinki te, jak również próbki włosów pacjenta zostają zanalizowane przez patologa. Biopsja stwarza możliwość wszechstronnego oglądu skóry i mieszków w różnych fazach rozwoju. Wyniki tego badania potwierdzają lub eliminują łysienie bliznowate mogą wskazać na infekcję jako powód utraty włosów, łysienie plackowate czy inną przyczynę. Jak również pozwalają przewidywać, czy włosy mogą odrosnąć. Stosunkowo nowy rodzaj biopsji, poprzeczny przekrój skalpu, daje najwięcej informacji, jak również pozwala określić rokowania na pomyślne leczenie. Biopsja jest też użyteczna w diagnozowaniu łysienia modelowego jeśli dowodzi, że włosy w fazie anagenowej są różnej grubości. Po otrzymaniu wyników testów diagnostycznych lekarz winien postawić diagnozę i przedyskutować z pacjentem możliwości leczenia. Czasem, by włosy odrosły, potrzebny jest jedynie czas, jak w wypadaniu włosów w fazie spoczynku po urodzeniu dziecka, chorobie czy zażywaniu leków. Jeśli nosisz długie włosy ich skrócenie, zmiana fryzury pomoże zamaskować braki do chwili, gdy nowe włosy je wyrównają. Kiedy powodem jest zbyt uboga dieta lekarz zaproponuje zmiany w jadłospisie, zapewniające dobre odżywienie włosów. O ile w grę wchodzi nadużywanie lub nieprawidłowe używanie środków chemicznych, nadmierne szczotkowanie czy zbyt ciasno upinana fryzura, lekarz powinien doradzić zmianę, umożliwiającą włosom powrót do dobrej kondycji. Jeżeli zażywasz lekarstwa, których ubocznym skutkiem jest wypadanie włosów, trzeba przedyskutować z lekarzem wszystkie „za i przeciw" tej kuracji. Powiedz lekarzowi, jak bardzo przeszkadza Ci wypadanie włosowi zdecyduj, czy korzyści uzyskane z powodu zażywania lekarstwa, równoważą skutki uboczne w postaci utraty włosów. Być może da się kontynuować kurację unikając działań ubocznych - na przykład przez zmianę dozowania, albo zamianę lekarstwa, czy też posłużenie się inną metodą leczenia nie wymagającą zażywania lekarstw. Często nie ma prostego lekarstwa na wypadanie włosów. Twój lekarz powinien otwarcie przedstawić, czego realistycznie możesz oczekiwać od każdej z proponowanych form leczenia lecz nie powinien namawiać do czegoś, czego nie chcesz lub potrzebujesz czasu do namysłu. Plan leczenia proponowany przez lekarza winien być oparty na jego doświadczeniu i przyczynie wypadania włosów, uwzględniać ogólny stan zdrowia, tryb życia, twój stres związany z wypadaniem włosów i rezultaty jakich się spodziewasz.
