Farby do włosów mogą uczulać
2009.11.17
Farbowanie włosów to powszechny sposób stylizacji, ale wymagający ostrożności. Każde farbowanie powinno się poprzedzać testem, ponieważ czasami może nas spotkać alergia. U około 5% osób stosujących farby do włosów pojawia się właśnie reakcja alergiczna, głównie w postaci wysypki kontaktowej połączonej z zaczerwienieniem i swędzeniem skóry głowy, ale w cięższych przypadkach reakcja alergiczna może pojawić się na całym ciele i dotyczyć różnych organów. Dość duży odsetek fryzjerów cierpi na wysypkę na skórze rąk. Główną przyczyną tych problemów jest substancja zwana PPD, która jest powszechnie dostępna na rynku od roku 1909 i wciąż stosuje się ją w większości farb do włosów. Dostępny w sklepie produkt przeznaczony do farbowania włosów występuje zwykle w dwóch buteleczkach. W jednej znajduje się farba na bazie PPD, która jest pozbawiona tlenu, a więc bezbarwna.
Natomiast w drugiej jest utleniacz lub wywoływacz, zwykle woda utleniona. Zgodnie z instrukcją należy połączyć ze sobą obie te substancje, aby wywołać odpowiednie efekty. W procesie farbowania włosów wody utlenionej używa się wstępnie do przełamania naturalnej melaniny; następnie używa się PPD, które ma tę melaninę zastąpić. Kiedy wspomniane PPD reaguje z tlenkiem, częściowo ulega utlenieniu i zyskuje kolor. I to właśnie w tej formie może powodować uczulenia. W pełni utleniona PPD nie powoduje alergii, więc nawet osoby podatne na działanie tej substancji mogą bez żadnego ryzyka nosić farbowane PPD futra. Tą popularnie używaną substancję można również znaleźć w niektórych kosmetykach o ciemnej barwie, a także w tatuażach nietrwałych. We Francji, Szwecji i w Niemczech całkowicie zabroniono stosowania PPD w farbach do włosów, ponieważ uznano tą substancję za niebezpieczną dla zdrowia człowieka. Zakaz ten jednak dotyczy sprzedaży takich produktów na terenie tych krajów, ale nie produkcji. W efekcie firmy te produkują farby zawierające PPD i sprzedają na innych rynkach, np. u nas.
Jednakże to nie koniec chemicznych zagrożeń alergią przy farbowaniu. Istnieją także inne związki chemiczne dające taki efekt. Inne substancje stosowane w farbowaniu włosów i mogące wywołać alergię to: 6-hydroksyindole, Isatin, p-Methylaminofenol. Są także wiążące się z PPD a występujące w innych kosmetykach tj. substancje grupy Azo używane w zmywalnych farbach do włosów, tuszach do pióra, benzynie, a także jako substancja koloryzująca w produktach spożywczych i lekach; środki stosowane w znieczuleniu miejscowym: benzokaina i prokaina, sulfamidy; kwas paraaminobenzoesow stosowany w kremach z filtrem słonecznym, jak również kwas paraaminosalicylowy używany w leczeniu gruźlicy. Producenci farb do włosów używają czasem nazw, które mają na celu wprowadzenie klienta w błąd, ale za to zapewnienie sprzedaży specyfików. Np. farby „hypoalergiczne” powinny rzadziej wywoływać alergię, ale nie dowiedziono takich ich właściwości. Z kolei napis „bezzapachowe” oznacza jedynie, że produkt nie ma żadnego zapachu, nie mówi on jednak nic na temat ryzyka wywołania alergii. Jeśli farba do włosów jest całkiem „naturalna”, to nie oznacza jeszcze, że nie wywoła ona alergii. Nie oznacza także, że jest wykonana z naturalnych składników, bez użycia chemii.
Alergia może wystąpić w różnej formie, o różnym przebiegu i objawach. Sama, popularna wysypka kontaktowa o charakterze alergicznym to reakcja immunologiczna skóry, pojawiająca się u osoby o takich skłonnościach genetycznych. Ryzyko uczulenia zwiększa się wraz z częstością kontaktu z alergenem. Aby pojawiła się szczególna wrażliwość, musi minąć co najmniej 10 dni od pierwszego zastosowania PPD. Dlatego też w takim przypadku nic nie daje próba wykonana na skórze. Przy następnym i kolejnych kontaktach z PPD reakcja alergiczna może pojawić się w ciągu 48-72 godzin jako nadwrażliwość opóźniona. Klinicznie przejawia się zaczerwienieniem skóry albo wysypką i pęcherzykami różnego stopnia. Miejsca dotknięte tymi problemami to powieki, brzegi uszu, skóra na pierwszej linii włosów i broda. Są one zwykle ograniczone, ale mogą rozszerzyć się poza początkowy obszar występowania. Objawy to swędzenie lub uczucie pieczenia. Inna forma to popularna pokrzywka kontaktowa, która może się pojawić od kilku minut do około godziny po kontakcie z alergenem. Alergen czyli nasze PPD wywołuje zwiększoną produkcję pewnych antyciał, co prowadzi do zwiększonej przepuszczalności naczyniowej z zaczerwienieniem skóry i opuchnięciem powiek. Może pojawić się zespół pokrzywki kontaktowej, który wiąże się z powstawaniem czerwonych łatek na całym ciele, astmą oskrzelową ze świszczącym oddechem, kichaniem, trudnościami w połykaniu i wymiotami.
Jednakże najgorszą formą jest alergia w postaci szoku anafilaktycznego. Szok anafilaktyczny występuje niezwykle rzadko, ale zagraża życiu. Na ogół występują wtedy kolejno opuchlizna twarzy, problemy z wdychaniem powietrza, spadek ciśnienia, szybkie pogarszanie się stanu zdrowia pacjenta, a jeżeli natychmiast nie zostanie udzielona pomoc - szybka śmierć. W roku 2000 odnotowano w Wielkiej Brytanii przypadek śmierci trzydziestoośmioletniej kobiety, która krótko przed zgonem zmieniła farbę do włosów. Była astmatyczką i po kilkumiesięcznym stosowaniu poprzedniej farby, rozwinęła się u niej alergia przejawiająca się swędzeniem skóry głowy. Postanowiła więc zmienić specyfik, ale po tej zamianie stosowanej farby na inną wystąpił u niej szok anafilaktyczny i kobieta umarła po godzinie od jej użycia.
Aby uniknąć jakichkolwiek wyliczonych wcześniej konsekwencji, należy zachować wszelkie środki ostrożności. Zwykle na każdym opakowaniu jest odpowiednia instrukcja. Powinno się nałożyć małą ilość mieszaniny (tzn. farby i wywoływacza zmieszanych ze sobą) na obszar za uchem albo po wewnętrznej stronie ręki, przy łokciu, na 48-72 godziny. Jeśli w tym czasie nie pojawi się żadna wysypka ani podrażnienie, wynik testu jest negatywny i można uważać farbę za bezpieczną w użyciu. Jeśli pojawi się wysypka odpowiedniego stopnia, zgodnie ze skalą testową, będzie ona oznaczała alergię. Ten sposób jednak pozostawia pewne wątpliwości co do technicznej możliwości wykonania. Kiedy już rozpakujemy i zmieszamy obie substancje, to często nie ma możliwości zakręcenia mieszanki w szczelnym opakowaniu. Tak jest w przypadku często stosowanych saszetek lub plastykowych butelek z odcinanym czubkiem. Jeśli więc nie ma możliwości zabezpieczenia mieszanki, to należy przypuszczać, że po tylu godzinach traci ona swoje właściwości koloryzacyjne. Dlatego wiele osób nie mających wcześniej odczynów alergicznych, nie wykonuje testów, aby nie zmarnować specyfiku.
Kiedy już pojawią się jakiekolwiek niepokojące objawy, wtedy trzeba zareagować od razu. W ciężkich przypadkach wysypki kontaktowej wywołanej zastosowaniem farby, włosy i skórę głowy należy dokładnie umyć łagodnym szamponem. Należy również zastosować 2% roztwór wody utlenionej albo kompresy z nadmanganianem potasu w roztworze 1:5000, aby całkowicie utlenić PPD. Do zmiękczenia strupów będących skutkiem uczulenia można zastosować mokre okłady z oliwy z oliwek i cytryny. Jedynie alergie o ostrym przebiegu wymagają kontaktu z lekarzem. A potem należy ponownie przeprowadzić test alergiczny, aby określić, czy była to alergia na PPD, czy tylko powszechna wysypka kontaktowa (niealergiczna). Informacja jest o tyle ważna, że nie istnieją obecnie trwałe farby do włosów, które mogłyby być stosowane przez osoby uczulone na PPD.
