Dermatolodzy bija na alarm
2009.09.24
Na podstawie badania mikroskopowego losowo wyrywanych włosów można zróżnicować łysienie poporodowe łysienie spowodowane talem, łysienie spowodowane lekami antymitotycznymi, łysienie plackowate. Za pomocą biopsji owłosionej skóry głowy można zróżnicować łysienie plackowate od nawykowego wyrywania włosów, różne zmiany nowotworowe. Za pomocą badania histopatologicznego lub immunofluorescencyjnego można ustalić rozpoznanie tocznia rumieniowatego, liszaja płaskiego i twardziny. Jest więc dużo, a upływem lat coraz więcej narzędzi i metod, aby zdiagnozować sytuację na głowie. Jednakże chorób także jest coraz więcej i występują u coraz większej liczby pacjentów.
Lekarze dermatolodzy alarmują, że coraz więcej ich pacjentów jest zaniepokojonych nadmiernym wypadaniem włosów. Wpływ na to ma nasz ogólny stan zdrowia. Wiadomo, że włosy są słabsze, gdy dokucza nam cukrzyca, choroby przewodu pokarmowego, żółtaczka czy inne zakaźne. Pogarszają stan naszej czupryny wszelkie przeziębienia, grypy czy zapalenia górnych dróg oddechowych. Przyczyniają się do tego również gorączka, nieodpowiednie odżywianie, nadmierne odchudzanie. Zaburzenia hormonalne często są przyczyną wypadania włosów u kobiet. Powodują je także schorzenia tarczycy. Bardzo pomocne w diagnozowaniu jest wykonanie tzw. tichogramu. Badanie polega na ocenie kondycji korzeni włosów wyrwanych z różnych miejsc na głowie. Pozwala ono ocenić, w których partiach czupryna jest do uratowania. Najwięcej osób zwracających się do lekarza z tym problemem cierpi na łojotok, przy czym jeśli nie jest on zbyt nasilony, zalecane są proste środki, takie jak szampony z dziegciem lub zawierające cynk oraz witaminy z grupy B (z wyłączeniem B12) i witaminę PP. Predyspozycje do tego schorzenia są najczęściej uwarunkowane genetycznie. Przy łojotoku charakterystyczny jest łupież tłusty ze znacznymi objawami świądu, a nawet nawarstwieniem łusek, które w ciężkich stanach mogą przypominać łuszczycę głowy. Nie wolno go zaniedbać, przy czym najlepiej leczyć u dermatologa, gdyż w stanach przewlekłych, zwłaszcza u mężczyzn, może spowodować trwałe wyłysienie. Dolegliwości tej towarzyszy nadmierne złuszczanie się naskórka głowy, co oczywiście powoduje mniejszą lub większą utratę włosów. Charakterystyczne drobne płatki, łatwo odpadające od skóry głowy, co szczególnie widoczne jest przy czesaniu, to łupież suchy. Często występuje przed okresem dojrzewania. Na szczęście, obecnie na rynku mamy dużą ilość przeciwłupieżowych płynów, szamponów i odżywek. Warto też zadbać o właściwą dietę, należy jeść mniej tłuszczów, a więcej węglowodanów, jarzyn i owoców. Jeśli te metody zawiodą, najlepiej zasięgnąć porady lekarza, gdyż łupież może być także następstwem wielu chorób, braku odpowiednich witamin, stresów oraz noszenia nieprzewiewnych nakryć głowy. Bardzo duże znaczenie dla zdrowia, a więc także właściwej kondycji włosów, ma dostarczenie odpowiedniej ilości biopierwiastków, takich jak: żelazo, cynk lub magnez. Natomiast nadmierna obecność tych szkodliwych: rtęci, ołowiu czy arsenu, może przyczynić się nawet do częściowej utraty włosów. Powodują ją także niektóre leki, np. cytostatyki, alkaloidy roślinne czy antybiotyki. Niekorzystnie na ich kondycję wpływają środki zmniejszające krzepliwość krwi, niektóre leki stosowane przy nadczynności tarczycy, większość doustnych środków antykoncepcyjnych oraz część leków obniżających zawartość cholesterolu we krwi.
Łysienie może być uwarunkowane genetycznie lub być wyrazem starzenia się bądź wynikiem miejscowej lub układowej choroby np łojotokowe zapalenie skóry łuszczyca. Łysienie może być niebliznowaciejące lub bliznowaciejące, które jest wynikiem tworzenia się tkanki bliznowatej w miejscu stanu zapalnego lub uszkodzenia skóry. Najpopularniejsze zdiagnozowane typy łysienia:
Łysienie plackowate - Nie znając przyczyny tej choroby trudno lekarzowi podjąć konkretne działania, mogące pomóc pacjentowi. Objawy polegające na pojawieniu się ognisk wyłysienia pojawiają się nagle. Ogniska te są rozmaitej wielkości: od kilku do kilkunastu centymetrów. W przypadkach ekstremalnych mogą obejmować znaczną część skóry głowy. Niekiedy zdarza się postać łysienia plackowatego tzw. totalna, która powoduje utratę wszystkich włosów: pachy, pachwiny, brwi, rzęsy, skóra głowy. Gdy włosy nie mają tendencji do odrastania mówimy wtedy o łysieniu plackowatym złośliwym. Do bezpośrednich przyczyn tej choroby zaliczamy zaburzenia funkcjonowania układu odpornościowego, który występuje przeciwko strukturom własnego organizmu, w tym przypadku strukturze mieszków włosowych. Choroby o takim przebiegu nazywamy chorobami autoimmunologicznymi. Za główną przyczynę reakcji autoimmunologicznej w przypadku łysienia plackowatego przemawia fakt wykrywania w organizmach tych chorych licznych tzw. autoprzeciwciał skierowanych przeciwko m. in. tarczycy, elementom wnętrza komórek . Przebieg choroby jest bardzo różny u pacjentów . U niektórych włosy samoistnie odrastają po okresie kilku, kilkunastu miesięcy; u niektórych - mimo leczenia - stan chorobowy utrzymuje się latami. Najczęściej miejsca pozbawione włosów występują w okolicy skroniowej i potylicznej głowy. Przed rozpoczęciem leczenia ważne jest, by wykonać badanie mikroskopowe włosów z obrzeża ogniska. W przypadku aktywności choroby włosy mają charakterystyczny wygląd przypominający wykrzyknik. Badanie to powtarza się po kilku tygodniach leczenia, monitorując zahamowanie procesu chorobowego. Gdy w obrazie mikroskopowym niestwierdzono włosów wykrzyknikowych, świadczy to, że udało się zahamować proces zapalny i w niedługim czasie można się spodziewać odrastania włosów. Wiedząc, że choroba ta związana jest z nieprawidłową funkcją układu immunologicznego, działania lecznicze podjęte przez lekarza skierowane będą na przywrócenie prawidłowej czynności immunologicznej. I tu zazwyczaj stosowane są dwie koncepcje leczenia. Pierwsza to immunosupresja czyli tłumienie czynności komórek układu odpornościowego (fotochemoterapia przy podawaniu leków światło uczulających lub sterydów). To leczenie jest bardzo trudne dla pacjenta, ponieważ występują dość przykre skutki uboczne. Druga koncepcja - metody stosowane w medycynie holistycznej, naturalnej. Uznając, że główną i bezsporną przyczyną łysienia plackowatego jest zaburzenie równowagi organizmu, czego wynikiem jest nieprawidłowe pobudzenie układu odpornościowego i niszczenie własnych tkanek, działanie lecznicze ukierunkowane jest na przywrócenie prawidłowej funkcji immunologicznej organizmu.
Łysienie bliznowaciejące - Łysienie bliznowaciejące jest nieodwracalnym uszkodzeniem mieszków włosowych i należy do trwałych łysień nabytych lub wrodzonych. Do wrodzonych należą: wrodzony niedorozwój skóry, znamię łojowe, rogowacenie mieszkowe kolczyste wyłysiejące, naczyniak ulegający rozpadowi. Innymi przyczynami, któremu może towarzyszyć bliznowacenie są wrodzone znamiona wychodzące z przydatków skóry: gruczołów łojowych i potowych, a także z naczyń krwionośnych.
Przyczyny łysień nabytych mogą być pochodzenia egzo- i endogennego. Wrodzony niedorozwój skóry może występować w każdej okolicy ciała, w szczególności jednak na szczycie głowy. Zmiany goją się z pozostawieniem blizn i tym samym trwałym wyłysieniem.
Do czynników zewnątrzpochodnych należą: urazy mechaniczne, fizyczne, chemiczne i biologiczne. Łysienie bliznowaciejące może występować w przebiegu chorób ogólnoustrojowych, takich jak: sarkoidoza, nowotwory skóry oraz przerzuty nowotworów do skóry głowy. Czynniki biologiczne to także zakażenia wirusowe, bakteryjne i grzybicze. Infekcje wirusowe obejmujące owłosioną skórę głowy to ospa wietrzna i półpasiec, które powodują bliznowacenie jedynie w przypadku wtórnego zakażenia. Łysienie bliznowaciejące o pochodzeniu bakteryjnym może występować w przebiegu czyraka, czyraka gromadnego, trądzika bliznowaciejącego i zgorzelinowego, gruźlicy toczniowej.
Leczeniem w przypadku łysienia bliznowaciejącego będącego procesem nieodwracalnym jest leczenie chirurgiczne, które zależy od rozmiarów zmiany i umiejscowienia. Można zastosować różne metody: od prostego wycięcia i zamknięcia ubytku przez zbliżenie brzegów rany do stosowania różnego rodzaju płatów, a nawet wolnych przeszczepów skóry owłosionej. U dorosłych pacjentów można zaproponować transplantację włosów, a w przypadkach rozległego wyłysienia metodę przeszczepów dziurkowanych, natomiast u dzieci i młodzieży- metodę rozciągania skóry owłosionej głowy przy pomocy specjalnych ekspanderów rozszerzających tkankę. Niestety na łysienie bliznowaciejące nie farmakologicznych metod leczenia. Jedynym sposobem jest wczesne rozpoznanie. Znając przyczynę łysienia, można w początkowym okresie choroby, zahamować dalszy jej postęp poprzez włączenie właśnie odpowiedniego leczenia farmakologicznego.
Łysienie adrogenowe-najczęstszym powodem utraty włosów jest łysienie androgenowe. Dolegliwość ta polega na utracie włosów na skroniach i czole oraz na szczycie głowy, gdzie powstają "zakola" stopniowo zwiększające swoje rozmiary. Zdecydowanie rzadsze są przypadki, gdy włosy wypadają od czoła w kierunku potylicy. Dlaczego włosy zaczynają wypadać? Badania naukowców dowiodły, że łysienietypu męskiego to cecha wrodzona, zależna od genetycznie uwarunkowanej nadwrażliwości mieszków włosowych głowy na działanie naturalnego związku chemicznego o nazwie dihydrotestosteron (DHT). To aktywna forma testosteronu. Hormon działa na mieszek tak, że w kolejnych fazach staje się on coraz mniejszy, a w końcu prawie zanika. Jednocześnie skraca się faza wzrostu włosa (anagen), a nadmierna część mieszków przechodzi w stan uśpienia (telogen). W rezultacie nowe włosy są coraz cieńsze a cebulki włosowe obumierają. Jednocześnie znajdujące się w mieszkach gruczoły łojowe pracują ze zdwojoną energią - skóra w łysiejących miejscach staje się tłusta i lśniąca. Większość kosmetyków poprawia ukrwienie skóry głowy, dzięki czemu zwiększa się zaopatrzenie mieszków włosowych w znajdujące się we krwi substancje odżywcze. Preparaty wzmacniające należy stosować przez dwa, trzy miesiące, bo tylko tak długi okres może dać rezultat. Faza wzrostu i spoczynku włosa wydłuża się, natomiast skróceniu ulega faza wypadania. Warto wiedzieć, że środki miejscowe działają tylko objawowo - wzmacniają włosy, nie likwidując przyczyny łysienia.
U kobiet występuje łysienie androgenowe damskie (pojawia się rzadziej i na ogół po menopauzie) i łysienie rozlane. Łysienie androgenowe uwarunkowane jest i podwyższony poziom androgenów i czynnikiem genetycznym. Utrata włosów następuje zwłaszcza w kątach czołowych i na szczycie głowy. Często towarzyszy mu nadmierne przetłuszczanie się skóry głowy. W przypadku stwierdzenia hiperandrogenizmu zalecana jest dalsza diagnostyka i leczenie w kierunku endokrynologicznym. W niektórych przypadkach problemem są mieszki włosowe nadmiernie wrażliwe na androgeny znajdujące się na prawidłowym poziomie. Ta "nadwrażliwość" może być uwarunkowana genetycznie.
Często stosuje się środki antykoncepcyjne o działaniu estrogenowym lub antyandrogenowym. Zewnętrznie zaś preparaty z dodatkiem estrogenów (np.: Alpicort E) czy też Loxon lub Regaine (leczące łysienie u mężczyzn). Zarówno preparaty doustne, jak i do użytku zewnętrznego można stosować tylko pod ścisłą kontrolą dermatologa. Samodzielnie wypróbować można Seboren lub Seboradin – w przypadku łojotoku. Łysienie rozlane może być objawem różnych stanów chorobowych, np. obniżonego poziomu żelaza w surowicy krwi (czasami bez objawów anemii), nerwic, zaburzeń hormonalnych. U kobiet z predyspozycją rodzinną do łysienia czynnikami prowokującymi mogą być detergenty w szamponach, lakiery do włosów, farby do włosów. Schorzeniu temu dość często towarzyszy uczucie napięcia skóry głowy. Leczenie rozlanego łysienia kobiet polega przede wszystkim na wykluczeniu innych schorzeń, co wymaga wykonania badań dodatkowych. Następnie wypróbować można środki antykoncepcyjne (jak w łysieniu androgenowym). W przypadku uczucia napięcia skóry głowy zaleca się podawanie dużych dawek witaminy E.
Miejscowo stosuje się wcieranie preparatów o działaniu drażniącym, często z dodatkiem sterydów. We wszystkich przypadkach zaleca się zaniechanie farbowania i ondulowania włosów. Do mycia powinno używać się łagodnych szamponów bez barwników i substancji zapachowych. Każdy przypadek łysienia powinien być dokładnie zdiagnozowany, aby lekarz dermatolog, we współpracy z innymi specjalistami, mógł zalecić odpowiednie leczenie. Należy przy tym pamiętać, że w związku z charakterystycznym przebiegiem cyklu włosowego, odrost włosów nawet po skutecznej terapii następuje najwcześniej po 2-3 miesiącach od rozpoczęcia leczenia.
